W roku 1593, Ostrorogowie, którzy byli gorliwymi wyznawcami reformacji, ufundowali w Kryłowie gimnazjum kalwińskie.
Nie było to gimnazjum w dzisiejszym znaczeniu tego słowa, lecz była to uczelnia wyższa, która z sukcesami konkurowała z utworzoną rok później Akademią Zamojską. Studia w kryłowskiej uczelni trwały pięć lat, fundatorzy troszczyli się o wyśmienitą kadrę wykładowców, jak też ministrów zarządzających uczelnią.
W roku 1601 na zarządzającego majątkiem gimnazjum ministra Serpentina Synod Lubelski rzucił klątwę, w roku. Według prof. Jana Góraka gimnazjum istniało 20 lat. Możliwe, że szkołę zlikwidowano wraz z powrotem Mikołaja Ostroroga na katolicyzm w roku 1635...

W tym temacie spróbujemy zebrać trochę więcej informacji na temat tej świetnej, jak na owe czasy, kryłowskiej "Alma Mater".
Jeśli ktoś dysponuje jakimiś informacjami, źródłami... niech pomoże w historycznych poszukiwaniach.

Funkcję rektora gimnazjum sprawował Baltazar Crosnievicius [Krośniewicz]. Uzyskał os stopień doktora na Uniwersytecie w Bazylei, tam też poznał Mikołaja Ostroroga i od 1601 roku pełnił swoje stanowisko w kryłowskim gimnazjum.

Na podstawie: Akta synodów różnowierczych, oprac. M. Sipayłło, Warszawa 1983.

Dobrze, że kolejny temat z historii Kryłowa rusza z miejsca.
W tamtym czasie, między Wisłą a Bugiem liczyły się dwie szkoły: zamojska i kryłowska.
Zawirowania historyczne nie pozwoliły kryłowskiemu gimnazjium przetrwać.
Często jak rozmawiam z ludźmi "z Polski",
a będącymi w tematyce historyczno-regionalnej to z zaskoczeniem odbierają te historie.
Nie przypuszczali nawet, że mamy tak bogatą historię.
Ale do rzeczy.
Zbór kryłowski działał prężnie.

Ministrami przy zborze byli:
Mateusz Raków - 1570
Piotr Artomius - 1582
Iwan Wandlowius - 1586
Wojciech Grabiec Myslowicius - 1595-1600
Krzysztof Serpentyn - 1600-1601
Grzegorz Jankowski - 1601
Jan Bochnicius - 1602

Rektorami kolejno byli:
Mateusz Białobocki - 1593
Baltazar Krośniewicki (Krośniewicz)
Jan Mosonius - 1609
Baltazar Pankracjusz -1611-1612

Dane zawarte w "Dzieje miejscowości gminy Mircze".

Należy założyć, że takie gimnazjum miało bogatą bibliotekę.
Co się z nią stało?
Kolejna niewiadoma to uczniowie tegoż gimnazjum.
Warto przybliżyć także całą ideę reformacji.

Z przeszłości kulturalnej Lubelszczyzny

Znaczny rozgłos i sławę zdobyło gimnazjum w Kryłowie, zorganizowane na wzór szturmowski (pięć klas) w roku 1593 przez Mikołaja Ostroroga, rektora i wychowanka Strasburga, kasztelana bełskiego, syna Stanisława Ostroroga. Istniało ono ok. 20 lat, tj. do śmierci swego patrona w roku 1612. Jego rektorami byli m.in.: Mateusz Białobocki, wybitny filolog, znawca Cycerona, Baltazar Krośniewicki, dr teologii, wychowanek Heidelbergu i Bazylei, późniejszy minister zborów kalwińskich na Litwie, oraz Baltazar Pankracjusz, Niemiec z Palatynatu.
Więcej o Reformacji na stronie:
http://www.tnn.pl/rozdzial.php?idt=48&idt_r=845&f_2t_rozdzialy_trescPage=13

Co łączy Kryłów i parafię ewangelicko-augsburską pod wezwaniem Świętej Trójcy w Warszawie?
Ten post można praktycznie zamieścić w trzech tematach na naszym forum.
1.O reformacji.
2.Znani, zasłużeni, zapomniani.
3.Kryłowski cmentarz.
Zamieszczam tutaj z tego powodu, że najstarsze źródła dotyczą reformacji.
Te dwa miejsca łączą dwie osoby:
Piotr Artomius i Michał Szubert.
Ksiądz Piotr Artomius wymieniany jest jako minister kryłowskiego zboru w 1582 roku. Zanim przybył do Kryłowa był pierwszym duchownym warszawskich ewangelików i budowniczym kościoła.
Jako ciekawostkę podam fakt, że do dzisiaj w Bibliotece Kurnickiej zachowały się "Mowy pogrzebowe" księdza Piotra Artomiusa pisane w Kryłowie w 1582 roku.

Drugą postacią jest Władysław Paweł Michał Szubert ur.29.VIII.1855 i ochrzczony w warszawskiej parafii św. Trójcy.
Księgi kryłowskie podają, że jest wyznania ewangelicko-augsburskiego ( podobnie jak żona).
Wraz z małżonką Kazimierą mieszkał w Kryłowie ( miał dom w ogrodzie klasztornym). Zostali pochowani na kryłowskim cmentarzu.
Niepozorny grób znajduje się przed kopcem Chrzanowskich i Horodyskich.
O Kazimierze pisałem wcześniej, że była malarka (udzielała lekcji jednemu z Chróściewiczów).
Na moją prośbę Pani Agnieszka Szykuła rozpoczęła poszukiwania wiadomości o tej artystce.
Pierwsze efekty już są.
W Kryłowie zapamiętano, że Kazimiera kończyła szkołę w Monachium.
Pani Agnieszka odnalazła ją w spisach uczelni monachijskiej.
Oczywiście tam występuje jeszcze pod nazwiskiem panieńskim Bakka.
To oczywiście nie koniec poszukiwań.
Ciekawe jak trafili do Kryłowa i chcielibyśmy poznać obrazy tej malarki.
Może będziemy mieli szczęście.